Naslovna Fenomeni ŽIVOT STIGAO IZ VASIONE?

ŽIVOT STIGAO IZ VASIONE?

552
0
PODELI

 

 

Dug evolucioni put, koji od prvih jednoćelijskih organizama vodi do čoveka, počeo je pre četiri milijarde godina, ali ni do danas nije razjašnjeno šta je to zapalilo iskru života na prvobitnoj Zemlji.

Još nismo u stanju da odgovorimo na pitanje u kom trenutku se, posle formiranja Zemlje, na njoj pojavio život, kao i na ono gde i kako se pojavio prvi živi organizam i u kakvom okruženju su se stvorili uslovi za njegov razvoj.

Osnovna pitanja

Nažalost, najranije faze dugačkog puta koji vodi razvoju bioloških organizama, još su obavijene misterijom. Problem nije samo u tome što tako malo znamo, objašnjavaju u svojoj skorašnjoj studiji Džimi Golihar sa Univerziteta u Teksasu i njegove kolege iz Medicinskog koledža Albert Ajnštajn u Njujorku, nego u činjenici što još nismo uspeli da utvrdimo kakav je to mehanizam u stanju da podrži pojavu organskih sastojaka, njihovu deobu i, najzad, objedinjavanje genetskog materijala u biološkoj ćeliji.

Više od pola veka naučnici pokušavaju da u laboratoriji stvore hemijsko-fizičke uslove koji su vladali na prvobitnoj Zemlji, u nadi da će uspeti da posmataju formiranje života počevši od neorganskih sastojaka. Prvi su se u ovaj poduhvat upustili Stenli Miler i Harold Juri sa Univerziteta u Čikagu, 1953. godine. Da bi simulirali uslove koji su vladali u toplim barama, takozvanoj “prasupi”, sproveli su svoj čuveni eksperiment.

U jednoj epruveti, gde su simulirali uslove u prvobitnoj  atmosferi, sastavljenoj od vodonika, metana i amonijaka, ostavili su vodu da provri, a onda su kroz gasove zasićene vodenom parom pustili električno pražnjenje, istovetno munjama u prirodi. Zatim su ostavili da se sve ohladi, kako bi se voda kondenzovala. Posle nedelju dana otkrili su da dobijena tečnost sadrži četiri od dvadeset aminokiselina koje se obično nalaze u proteinima, supstancama prisutnim u svim oblicima života.

Naravno, prelaz sa elementarne neorganske hemije na složeniju organsku ne označava automatski i razvoj žive materije, ali su od tada istraživanja na ovom polju postala brojnija i objedinila se u posebnu disciplinu, takozvanu prebiotičku hemiju.

 

Najnovija istraživanja

Istraživači koji se bave eksperimentalnim studijama o prvim trenucima života, već nekoliko puta su promenili recept za “prasupu”. Grupa američkih hemičara iz Skrips instituta, koju predvodi Ramanarajanan Krišnamurti, pretpostavlja da je ključni sastojak za rađanje života prvobitni enzim, nazvan diamidofosfat ili Dap.

Prema njihovoj hipotezi, u toplim blatnjavim barama, nastanjenim prvobitnim molekulima, mineralima i gasovima, ovaj sastojak je delovao kao katalizator. Tokom procesa nazvanog fosforilacija, Dap je izazivao neke hemijske reakcije bitne za objedinjavanje tri bazična elementa: aminokiselina koje hrane ćelije, masnoća koje formiraju zidove ćelija i nukleotida koji pamte genetske informacije.

Grupa naučnika sa Univerziteta u Severnoj Karolini, pod vođstvom Čarlsa Kartera, usmerena je, međutim, na dve superporodice veoma starih enzima čiji su tragovi još prisutni u svim ćelijama, u njihovim energetskim centralama, nazvanim mitohondrije, ali i u virusima.

Svaki od ovih enzima specijalizovan je za prepoznavanje jedne od 20 aminokiselina, sastavnih delova DNK, koji kod savremenih organizama pomažu da se informacije sadržane u genima pretvore u proteine. Eksperimenti su pokazali da se dva “pretka” ovih enzima sastavljaju na tako jednostavan način, da to navodi na pomisao kako su možda pod dejstvom istog mehanizma nastali prvi oblici života na Zemlji.

Druge teorije

A šta ako je život stigao iz kosmosa? Hipotezu prema kojoj su komete na Zemlju posejale život u obliku spora, reproduktivnih ćelija koje kroz proces klijanja stvaraju novu jedinku, a otporne su na najekstremnije uslove, lansirao je švedski fizičar Svante Arenijus još početkom 20. veka, ali je bliska i nekim savremenim astrobiolozima, kao što su Fred Hojl i Čandra Vikramasinge.

Mada mnogi osporavaju ovu hipotezu, ona je ipak dobila novu indirektnu podršku od grupe naučnika iz Istraživačkog centra agencije NASA. Američki istraživači obavili su veoma originalan eksperiment sa nečim što bi se moglo nazvati veštačkom verzijom komete. Budući da su “napravili” ledeni blok, sastavljen od vode, amonijaka, ugljenmonoksida, ugljendioksida i metanola, držali su ga u istim uslovima koji vladaju u kosmosu, pri temperaturi od minus 263 stepena C, u gotovo apsolutnom vakuumu i izloženog bombardovanju sterilizujućim ultraljubičastim zracima.

Kao rezultat ovog eksperimenta iz leda je izdvojena složena hemijska struktura, sastavljena od molekula koji su, prema mišljenju istraživača, neophodni za izgradnju membrana koje štite DNK i unutrašnjost ćelija svih živih bića. Mada još ne predstavljaju život, ali ipak nešto više od običnih organskih molekula iz međuzvezdanog prostora koji su dosad izdvojeni, ovi sastojci su lutali hladnim kosmičkim prostranstvom, spremni da oplode svet koji bi im pružio odgovarajuće uslove.

Venera

Astrobiolozi Dik Šulc i Luis Irvin, sa Univerziteta u Teksasu, otkrili su da su se u atmosferi Venere, na visini od 50 kilometara, pojavile neobične tamne mrlje, a uočeni su i tragovi vodoniksulfida i sumpordioksida, dva gasa koji reaguju jedan s drugim, ali ne mogu biti zajedno osim ako im to ne omogući nešto što je isključivo biološkog porekla.

Budući da su u atmosferi prisutne i kapljice vode, dva naučnika pretpostavljaju da su mrlje sastavljene od bakterija. Ova teorija primljena je sa skepticizmom, jer voda izgleda nije prisutna u dovoljnoj količini. Ali, s obzirom na sposobnost bakterija da se prilagode najnegostoljubivijim ambijentima,, možemo se zapitati da li je život zaista samo onakav kakav mi poznajemo?

Pripremila: Slobodanka Jovičić